Στον καμβά του Νταλί

στις

119170g-ntali4

Ο Σαλβαδόρ Νταλί υπήρξε σπουδαίος Ισπανός καλλιτέχνης, ο πιο γνωστός και ο σημαντικότερος, ίσως, εκπρόσωπος του σουρεαλισμού. Υπήρξε, ωστόσο, μεγαλομανής και εκκεντρικος στοιχεία που δεν τον εμπόδισαν βέβαια να χαρακτηριστεί ως μία απο τις πιο gεντυπωσιακές φυσιογνωμίες της εποχής μας.
Γιος βαθύπλουτου συμβολαιογράφου, ο Νταλί γεννήθηκε στη Figueras της Καταλωνίας. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών ανακάλυψε σε κάποιο περιοδικό το φουτουρισμό μένοντας εντυπωσιασμένος από το έργο του Κάρλο Καρρά και λίγο αργότερα τον κυβισμό και αποφάσισε έτσι να γίνει ζωγράφος  έτσι να γίνει ζωγράφος.
Η οικογένεια του δεν στάθηκε εμπόδιο στα σχέδιά του ,αλλά του επέτρεψε να ασχοληθεί με τη ζωγραφική φοιτώντας, αρχικά, στη Δημοτική Σχολή Σχεδίου της γενέτειράς του και από το 1921 στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μαδρίτης. Εκεί πειραματίστηκε με επιτυχία σε όλες τις σύγχρονες τάσεις αποκτώντας μια γερή τεχνική βάση που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη μεταγενέστερη εξέλιξή του. Πάντως και στη Σχολή δεν παρέλειψε να ..εκδηλώσει στοιχεία της εκκεντρικότητάς του σχεδιάζοντας κάποτε στη θέση μιας Παναγίας, που ήταν το θέμα του, μια ζυγαριά. Στη σχετική ,μάλιστα, παρατήρηση του δασκάλου του απάντησε ότι έτσι βλέπει το θέμα του.

Το 1924, η γνωριμία των έργων του Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο και της μεταφυσικής ζωγραφικής τον προσανατόλισε σε νέες κατευθύνσεις, ενώ δυο χρόνια αργότερα αποβλήθηκε από τη Σχολή του εξαιτίας της διαγωγής του.

Το 1926 μέσα από τα τεύχη του περιοδικού Σουρεαλιστική Επανάσταση ο Νταλί ήρθε σε επαφή με ορισμένα πρώιμα έργα του Υβ Τανγκύ και την αυτόματη γραφή του σουρεαλισμού που τον ώθησαν προς την κατεύθυνση αυτή, όπως είναι φανερό σε έργα του από το 1927. Την ίδια χρονιά, μάλιστά, συνδέεται με τον ποιητή Λόρκα και τον σκηνοθέτη Μπονιουέλ και μαζί με άλλους σκηνοθέτες και διανοούμενους σχηματίζουν έναν μικρό ,δραστήριο πνευματικό κύκλο στη Μαδρίτη.

Το 1928 ο Νταλί κάνει το πρώτο ταξίδι του στο Παρίσι, όπου συναντάει τον Πικάσσο και τον Αντρέ Μπρετόν ,ενώ παράλληλα αρχίζει τη συνεργασία του με τον Μπονιουέλ για την πραγματοποίηση της πρώτης σουρεαλιστικής κινηματογραφικής ταινίας, Ο Ανδαλουσιανός σκύλος.

Την ίδια περίοδο γνωρίζει το έργο του Φρόυντ και επηρεάζεται βαθιά από την ερωτική ερμηνεία των οραμάτων του υποσυνειδήτου. Το 1929 ο Νταλί ζωγραφίζει μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του και πραγματοποιεί την πρώτη του ατομική έκθεση που προλογίζεται από τον Μπρετόν. Τον επόμενο χρόνο παραθέτει σε διάφορα κείμενά του (όπως στην Ορατή γυναίκα) την «κριτική παρανοϊκή μέθοδο» της ζωγραφικής την οποία χαρακτηρίζει ως την «αυτόματη μέθοδο παραλογικής γνώσης, βασιζόμενης στην ερμηνευτική κριτική σύνθεση των φαινομένων του παραληρήματος». Είχε ήδη ,μάλιστα , από το προηγούμενο έτος γνωρίσει τη Γκαλά ( Έλενα Ντιακόνοβα), μούσα των σουρεαλιστών και γυναίκα του ποιητή Πωλ Ελιάρ, με την οποία συνδέθηκε αργότερα και ο ίδιος και την παντρεύτηκε.

Όπως, χαρακτηριστικά, αναφέρει ο ίδιος ο Νταλί η γυναίκα αυτή, η Ντιακόνοβα, διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο σε όλη του τη ζωή ( στην αυτοβιογραφία του τη χαρακτηρίζει «Ενάτη Συμφωνία» ) και την παραλληλίζει με τα ομορφότερα έργα της Αναγέννησης.

Το 1930 άρχισε μαζί με τον Μπονιούέλ το γύρισμα της ταινία, Χρυσή Εποχή αλλά διαφώνησαν και ο Μπονιουέλ τη συνέχισε μόνος του, ενώ το 1931 έργα του Νταλί μαζί με άλλων σουρεαλιστών εκτέθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η..συμπάθεια που εκδήλωσε ο Νταλί προς το φασισμό το 1934 τον αποξένωσε απ’όλους τους φίλους του αλλα και γενικά απ’όλους τους προοδευτικούς καλλιτέχνες και απο την σουρεαλιστική κίνηση.

Την περίοδο του ισπανικού εμφυλίου πολέμου ( 1936-37) ο Νταλί ταξίδεψε στην Ιταλία και το 1938 πήρε μέρος στην Διεθνή Σουρεαλιστική Έκθεση του Παρισιού, παρά τις..ενστάσεις των άλλων σουρεαλιστών. Το 1940 αναχώρησε για την Αμερική και εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη.

Η αναγνώριση του ,ωστόσο, ολοκληρώθηκε το επόμενο έτος στην αναδρομική έκθεση των έργων του στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Την ίδια περίοδο ο ίδιος ο Νταλί δήλωσε ότι θα γίνει «κλασικός ορίζοντας» έχοντας ως πρότυπό του τον Ραφαήλ. Τότε έγραψε και την εκπληκτική αυτοβιογραφία του, The Secret Life of Salvator Dali (1942).

O Νταλί, αξιολογώντας συνολικά το έργο και την προσωπικότητά του, πρόκειται για έναν δημιουργό που συγκεφαλαιώνει και εκμεταλλεύεται όλες τις κατακτήσεις της φανταστικής και δαιμονολογικής τέχνης του παρελθόντος, συνδυάζοντας τες με τις αναζητήσεις και το πνεύμα του σουρεαλισμού του παρόντος, τον οποίο ,όμως, ο ίδιος μετεξέλιξε σε σημείο παροξυσμού.

Στα έργα του αναγνωρίζονται, περισσότερο ή λιγότερο, η λατρεία του φανταστικού του Μπος καικ ο κόσμος του Μπρέγκελ του Πρεσβύτερου, οι παραμορφώσεις του μανερισμού και τα μυστικά των έργων του Ιταλού καλλιτέχνη, Ντεζιντέριο Μονσού, τα «ανθρωπομορφικά τοπία», και οι «διπλές εικόνες» του Αρτσιμπόλντι, τα οράματα των Φούσλι και Μπλαίηκ αλλά και οι πατριωτικές μορφές του μεγάλου συμπατριώτη του, του Γιόγκα.

Στα προαναφερθέντα στοιχεία έρχονται να προστεθούν γνωρίσματα από το χώρο της ζωγραφικής του Ντε Κίρικο,τύποι του Μάξ Έρνστ, το γενικό κλίμα της απολίθωσης του Τανγκύ ,κατακτήσεις άλλων δημιουργών του σουρεαλισμού καθώς και προσωπικές κατακτήσεις. Γενικά θα έλεγε κανείς ότι η καλλιτεχνική δημιουργία και σύνθεση του Νταλί διακρίνονται για ένα πολυσύνθετο και αντιφατικό θεματικό λεξιλόγιο από μορφικά στοιχεία που συνδυάζουν τον πιο απαιτητικό ρεαλισμό της παράδοσης με την πιο μεγάλη ελευθερία του παρόντος. Η τεχνική του παρουσιάζει στοιχεία τελειότητας όμοια με την αντίστοιχη τεχνική των έργων του Ραφαήλ και του Βελάσκεθ.

Το κυριότερο ίσως στοιχείο των έργων του Νταλί είναι ότι περιγράφουν μια θρησκεία χωρίς Θεό και έναν κόσμο χωρίς πίστη, χωρίς αλήθεια και δικαίωση, που ενδεχομένως να είναι και ο κόσμος της εποχής μας, τον οποίο ο Νταλί εκπροσωπεί και προβάλλει με το έργο του.
Πηγή: Εκπαιδευτική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτική Αθηνών, ΤΑ ΝΕΑ

Παναγιώτης Αργυρόπουλος

Advertisements