Φωνολογικές Διαταραχές και μαθησιακές δυσκολίες

στις

​Σε προηγούμενο άρθρο είχαμε αναφερθεί στις φωνολογικές/ αρθρωτικές διαταραχές που μπορεί να εμφανίζει ένα παιδί , όπως και στις μαθησιακές δυσκολίες και στη σημασία τους. Τα παιδία μπορούν να εμφανίζουν είτε κάποια αρθρωτική διαταραχή, είτε κάποια μαθησιακή διαταραχή χωρις να είναι απαραίτητο , αφού εμφανίζει τη μία να εμφανίζει και την άλλη.

Θα πρέπει να είμαστε όμως πολύ προσεκτικοί γιατί υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις που οι δυο διαταραχές συνδέονται μεταξύ τους. Ας δούμε όμως το θέμα λίγο καλύτερα.

            Τα γλωσσικά ελλείματα αναφέρονται κυρίως σε ικανότητες που εντάσονται σε αυτό που λέμε φωνολογική επεξεργασία. Έχει μεγάλη δε σχέση με την ανάπτυξη του μη ορθού γραπτού λόγου, τη δυσκολία στην ανάγνωση και πολλές φορές της δυσλέξίας.

Η φωνολογική επεξεργασία ενός ατόμου δεν επηρεάζει μόνο τον προφορικό λόγο αλλά και την εκμάθηση των γραμμάτων ως συμβόλου, την ορθογραφία αλλά και την ορθή αποκωδικοποίηση τους για την ανάγνωση.

 Όταν ένα παιδί εμφανίζει τέτοιου είδους διαταραχή τότε παρατηρούνται :η ανεπαρκής φωνολογική επίγνωση, η δυσκολία στη μακροπορόθεσμη μνήμη αφορώντας την ορθή απόδωση των φωνημάτων, η πολύ αργή ανάκληση σε λέξεις που ήδη υπάρχουν στην μακροπρόθεσμη μνήμη, η δυσκολία στο να παράγει φωνολογικές ακολουθίες.Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας που εμφανίζουν χαρακτηριστικά για δυσλεξία παρουσιάζουν συνήθως µεγάλη δυσκολία στην φωνολογική ενηµερότητα, ενώ τα µεγαλύτερα παιδιά, άνω των εννέα ετών, τα οποία έχουν κατακτήσει το βασικό µηχανισµό ανάγνωσης εξακολουθούν να δυσκολεύονται στην γραφή και ιδιαίτερα στην ορθογραφία. 

Η δυσκολία στην ορθογραφία σχετίζεται περισσότερο µε µια δεξιότητα η οποία έχει ελάχιστα µελετηθεί, τη µορφολογική ενηµερότητα (συνειδητή γνώση των µορφολογικών στοιχείων της γλώσσας π.χ. επίθετα, παράγωγα, κλιτά γραµµατικά µορφήµατα κλπ).

Με την είσοδο του παιδιού στο δημοτικό η φωνολογική διαταραχή εντοπίζεται και στο γραπτό λόγο, όπου το παιδί αποκωδικοποιεί τη λέξη λανθασμένα και τη γράφει όπως την προφέρει. Έτσι συχνά εμφανίζονται μαθησιακές δυσκολίες, οι οποίες δυσχεραίνουν τη σχολική του επίδοση και απαιτούν χρόνο και εκπαίδευση για να αποκατασταθούν.

Η δυσκολία κατανόησης του προφορικού λόγου ή η φτωχή προφορική αφήγηση θα αρχίσουν να διακρίνονται και στην κατανόηση και έκφραση μέσω του γραπτού λόγου.

 Ο σκοπός της λογοθεραπείας είναι μέσα από συγκεκριμένες τεχνικές και μεθόδους να εκμαιεύσει το φθόγγο που υπολείπεται, να εξασκήσει και στη συνέχεια να αυτοματοποιήσει εκείνες τις κινήσεις του συστήματος ομιλίας, οι οποίες υπό φυσιολογικές συνθήκες γίνονται υποσυνείδητα, όπως και στη βελτίωση της ακουστικής διάκρισης των φθόγγων για τη γρηγορότερη κατανόηση και σωστότερη αναπαραγωγή τους.

Τα παιδιά που δε μιλούν καθαρά και παρουσιάζουν φωνολογική καθυστέρηση ή φωνολογική διαταραχή όταν ξεκινήσουν την Α δημοτικού κάνουν συχνά παρόμοια λάθη στην ανάγνωση και τη γραφή. Για παράδειγμα, ένα παιδί που αντικαθιστά τον ήχο «δ» με τον ήχο «β» όταν μιλά είναι πιθανό να διαβάζει και να γράφει βίνω /δίνω, μολύβι/μολύδι.

Τα παιδιά με ειδική γλωσσική διαταραχή εμφανίζουν δυσκολίες στο λεξιλόγιο, στη γραμματική, στη σημασιολογία και στη σύνταξη, στις δεξιότητες διαλόγου ή/και φτωχές φωνολογικές ικανότητες (δεν μιλούν καθαρά ή δυσκολεύονται να αναλύουν και να συνθέτουν τα στοιχεία της ομιλίας: τις λέξεις, τις συλλαβές και τα φωνήματα). Όλες αυτές οι δυσκολίες επηρεάζουν την κατανόηση και την παραγωγή του προφορικού και του γραπτού λόγου και μειώνουν τη σχολική τους επίδοση. 

Συνήθως δυσκολεύονται να μάθουν να διαβάζουν. Ακόμη κι όταν η ανάγνωση τους είναι καλή έχουν δυσκολία στην κατανόηση του κειμένου. Η αφήγηση τους είναι λιτή και το λεξιλόγιο τους περιορισμένο , δηλαδή όχι σύμφωνα με την σχολική τους ηλικία. Οι προτάσεις τους είναι μικρές με πολύ απλή συντακτική δομή. Συχνά εμφανίζουν συντακτικά και ορθογραφικά λάθη στο γραπτό τους λόγο.

Τα παιδιά με διαταραχές αυτιστικού φάσματος συχνά ερμηνεύουν κυριολεκτικά και όχι μεταφορικά το νόημα των λέξεων και δυσκολεύονται να καταλάβουν τις αφηρημένες έννοιες. Είναι σύνηθες να κάνουν σχόλια που είναι άσχετα με το θέμα. Επιπλέον, δυσκολεύονται να κατανοήσουν το κείμενο και να βρουν την κεντρική ιδέα.

Επίσης, εμφανίζουν δυσκολία να γράψουν κείμενο με θέμα για το οποίο δεν έχουν βιώματα και να κάνουν προφορικά ή γραπτά την περίληψη ενός κειμένου. Παρόλααυτά, κατακτούν εύκολα την αυτόματη ανάγνωση και την ορθογραφία, έχουν καλή οπτική αντίληψη και καλές ικανότητες αποστήθισης.

H φωνολογική ενημερότητα είναι μια πολυδιάστατη δεξιότητα η οποία περιλαμβάνει την αναγνώριση και το χειρισμό μεγαλύτερων γλωσσικών κατηγοριών , όπως λέξεων, συλλαβών, ομοιοκαταληξιών και φωνημάτων. 

Η φωνημική ενημερότητα αναφέρεται στην ικανότητα του μαθητή να εστιάζεται και να χειρίζεται μεμονωμένους ήχους (φωνήματα) των λέξεων που χρησιμοποιεί στην ομιλία του. 

Η απόκτηση φωνολογικής ενημερότητας είναι σημαντική διότι αποτελεί τη βάση για το συλλαβισμό και τη δεξιότητα αναγνώρισης των λέξεων. Η φωνημική ενημερότητα μας δίνει τη δυνατότητα πρόβλεψης της αναγνωστικής δεξιότητας του παιδιού κατά τη διάρκεια των δυο πρώτων χρόνων της εκπαίδευσης του.

Είναι λοιπόν πολύ συμαντικό να αναγνωρίσει ο γονιός ή ο εκπαιδευτικός την δυσκολία στην ομιλία ενός παιδιού και να απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό , για την βελτίωσή της. Έτσι λειτουργεί προληπτικά για οποιαδήποτε δυσκολία μπορεί να υπάρχει , όταν το παιδί φτάσει σε ηλικία παρακολούθησης στο δημοτικό σχολείο, διευκολύνοντάς το στην καλύτερη ποιότητα μάθησης.

Χριστίνα Γαβριήλ

Advertisements