Η αξία της παιδικής χαράς

στις

Σχετικά πολύ πρόσφατα άρχισε να παρουσιάζεται το ενδιαφέρον στη χώρα μας για την ανάγκη για παιχνίδι στη φύση και για την δημιουργία φυσικών υπαίθριων παιδικών χαρών. Γεγονός παραμένει όμως ότι οι περισσότερες παιδικές χαρές είναι κατεστραμμένες, παραμελημένες ή με ακατάλληλα και επικίνδυνα υλικά, ενώ οι λιγοστές σύγχρονες παιδικές χαρές είναι μεν κατασκευασμένες με υλικά που παρέχουν ασφάλεια στο παιδί δεν του παρέχουν όμως τη δυνατότητα επαφής με τη φύση.

Φυσικές παιδικές χαρές (naturalplayscapes/ playgrounds) είναι οι υπαίθριοι χώροι που είναι σχεδιασμένοι για να φιλοξενούν το παιχνίδι σε ένα φυσικό περιβάλλον και με φυσικά υλικά. O όρος `playscape’ ή τοπίο/ χώρος για παιχνίδιεισήχθη το 1992 από τον Frost, για να περιγράψει τα ποικίλα περιβάλλοντα που μπορούν να φιλοξενήσουν το παιχνίδι. Ταυτόχρονα ο Frost υποστήριξε ότι το φυσικό περιβάλλον υπερτερεί έναντι των άλλων περιβαλλόντων για παιχνίδι γιατί προσφέρει ασύγκριτα μεγαλύτερη ποικιλία για εκπαιδευτικές ευκαιρίες.

Σύμφωνα με τον Nicholson (1971), τα παιδιά εφόσον έρθουν σε επαφή με τη φύση ξεκινούν να την αγαπούν γιατί τους παρέχει τόσο φυσικά υλικά, σχέδια, χρώματα, φυσικά φαινόμενα και αισθητηριακά ερεθίσματα με τα οποία μπορούν να πειραματίζονται, εφοδιάζονταςτα με όλα τα στοιχεία που ενισχύουν την εφευρετικότητα και την περιέργειά τους για τον κόσμο.

Μια φυσική παιδική χαρά είναι ένας χώρος προσβάσιμος και κατάλληλος για όλους. Άτομα διαφορετικής ηλικίας, γένους με διαφορετικά επίπεδα φυσικής άσκησης, με διαφορετικές ικανότητες μπορούν να βρουν κάτι που τους ταιριάζει σε έναν φυσικό χώρο. Είναι ένας χώρος που δεν περιορίζει τους ανθρώπους, τις ιδέες, τις ικανότητες και τη φαντασία τους.

Ένας φυσικός χώρος για παιχνίδι δεν έχει κανόνες για το πώς να χρησιμοποιείς κάτι, για το πώς και με ποιον παίζεται κάτι. Το άτομο καλείται να υποψιαστεί, φανταστεί, δημιουργήσει ένα τρόπο συμπεριφοράς και παιχνιδιού. Τίποτα δεν υποδεικνύει ότι εκείνος ο λοφίσκος υπάρχει μόνο για να τον σκαρφαλώσεις όπως μια κούνια σου δείχνει ότι είναι για κουνιέσαι.

Ο εξοπλισμός της φυσικής παιδικής χαράς δεν μοιάζει με τις συνηθισμένες παιδικές χαρές και οι άνθρωποι ίσως δεν καταλάβουν αμέσως πως λειτουργεί το κάθε τι. Ακριβώς αυτός είναι και ο βασικός σκοπός ενός φυσικού χώρου για παιχνίδι. Να έρθει το άτομο δηλαδή σε επαφή με τη φύση, να εξερευνήσει την ομορφιά και τη συνθετότητα ενός φυσικού χώρου. Ο φυσικός χώρος επιτρέπει στο παιδί να δημιουργήσει τα δικά του παιχνίδια, να χρησιμοποιήσει τα υλικά όπως αυτό φαντάζεται. Κάτι τέτοιο σημαίνει ότι στη φύση μπορούν να γεννηθούν εκατοντάδες παιχνίδια που ενισχύουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητα.

Μέσα από μια παιδική χαρά που δεν μοιάζει με τις συνηθισμένες το παιδί καλείται να σκεφτεί πιο κριτικά για το πώς να χρησιμοποιήσει τα υλικά και να δράσει στο χώρο. Για να παίξει πρέπει να πάρει συγκεκριμένες αποφάσεις και να λύσει προβλήματα που ένα πιο «αποστειρωμένο» περιβάλλον παιχνιδιού δεν προκαλεί.

Ένα παιδί που χρησιμοποιεί φυσικά υλικά που δεν μοιάζουν με αυτά που ήδη ξέρει, νιώθει περισσότερο την ανάγκη να εξερευνήσει το χώρο, να ανακαλύψει το διερευνητικό και δημιουργικό παιχνίδι σε ένα πλούσιο περιβάλλον.Ειδικά για τα παιδιά που ζουν σε πόλεις το παιχνίδι σε φυσικό χώρο δίνει τη δυνατότητα για επαφή με τους φυσικούς ήχους, τα φυσικά χρώματα, την καλλιτεχνική πλευρά της φύσης.

Η συναισθηματική ανάπτυξη ενός παιδιού βελτιώνεται περισσότερο στη φύση καθώς αποτελεί μια φυσική και συναισθηματική πρόκληση για τα παιδιά. Οι κίνδυνοι και ο βαθμός δυσκολίας μπορούν να ποικίλουν σε ένα φυσικό χώρο. Το παιδί μέσω δοκιμασίας και σκέψης θα κρίνει τι είναι καταλληλότερο για τις ικανότητες και δυνατότητες του.

Το πλούσιο φυσικό περιβάλλον ενισχύει τις κινητικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες σε πολλά πεδία της ζωής ενώ ταυτόχρονα βελτιώνεται η ικανότητα συγκέντρωσης και προσοχής. Ένα φυσικός χώρος για παιχνίδι παρέχει συγκριτικά κινητικά πλεονεκτήματα στα παιδιά επιτρέποντάς τα αναπτύσσουν τις κινητικές τους δεξιότητες, καθώς τρέχουν, πηδούν και ενδυναμώνουν το σώμα τους σε ένα φυσικό περιβάλλον.

Τα παιδιά πρέπει να αντιμετωπίζουν κινδύνους, ειδικά τους λεγόμενους υγιείς κινδύνους. Τα παιδιά χρειάζονται να έρθουν σε επαφή με τον κίνδυνο, να νιώσουν το φόβο και να μάθουν μέχρι που μπορούν να φτάσουν και τι μπορούν να κάνουν. Οι γρατζουνιές και οι πτώσεις είναι απαραίτητα για τη σωστή ανάπτυξη. Ωστόσο ένα φυσικό περιβάλλον για παιχνίδι δε σημαίνει ότι είναι εξαιρετικά επικίνδυνο αλλά ότι δίνει την ευκαιρία στο παιδί να αντιμετωπίσει κινδύνους κατάλληλους για την ηλικία του, να μάθει να διαχειρίζεται κινδύνους και καταστάσεις και να ξεπερνά τους φόβους του.

Αν και έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά προτιμούν το αδόμητο περιβάλλον για το παιχνίδι τους, το περιβάλλον μπορεί να επιμεληθεί κατάλληλα ώστε να παρέχει ασφάλεια στα παιδιά. Ένας προσεγμένος φυσικός χώρος για παιχνίδι μπορεί να είναι απόλυτα ασφαλής και προσβάσιμος για όλους. Η δημιουργία ενός τέτοιου χώρου γίνεται εξαρχής σε ένα φυσικό περιβάλλον. Έτσι για παράδειγμα τα παιδιά μπορούν να σκαρφαλώνουν σε ένα πραγματικό λοφίσκο που έχει μια φυσική κλίση και όχι σε ένα μεταλλικό μονόζυγο ή σε κάποια άλλη τεχνητή κατασκευή. Η φυσική παιδική  χαρά είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε τα παιδιά να μη πέφτουν από μεγάλο ύψος.

Κατά τη δημιουργία ενός ασφαλούς φυσικού χώρου για παιχνίδι έμφαση μπορεί να δοθεί στη βλάστηση, η οποία δεν θα πρέπει να περιέχει πολλά αγκάθια ή φύλλα που μπορούν να τραυματίσουν σοβαρά ένα παιδί. Επίσης τα ξύλα που χρησιμοποιούνται μπορούν να λειανθούν ώστε να μην προκαλούν πληγές.

Ένα φυσικό περιβάλλον που διεγείρει αισθητηριακά ένα παιδί πρέπει να περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία υλικών, όπως χώμα, άμμο, νερό, πέτρες, ξύλο, γρασίδι, φύλλα, λουλούδια, χαλίκι όπως επίσης και υλικά όπως σχοινιά ή μαξιλάρια που ενισχύουν την ασφάλεια και βοηθούν άτομα με περιορισμένη κινητικότητα να παίξουν. Ο χώρος του παιχνιδιού πρέπει να είναι σαφής και οριοθετημένος. Μπορεί τα παιδιά να βρίσκονται στη φύση αλλά ποτέ δεν πρέπει να μένουν χωρίς την επίβλεψη κάποιου υπεύθυνου. Για αυτό ο χώρος θα πρέπει να είναι και ευρύς, με τη δυνατότητα οπτικής επαφής ώστε να γίνεται σωστά η επίβλεψη.

Όπως δείχνουν και αποτελέσματα ερευνών, το παιχνίδι με φυσικά στοιχεία κάνει τα παιδιά πιο ενεργητικά και ενισχύει τη φαντασία τους. Η Coeπου παρατήρησε το παιχνίδι των παιδιών με φυσικό και πλαστικό εξοπλισμό σε ένα κέντρο προσχολικής αγωγής κατέληξε στα παραπάνω συμπεράσματα αφού παρατήρησε τη συχνότητα χρήσης του εξοπλισμού, την ένταση της φυσικής δραστηριότητας, το χρόνο που τα παιδιά περνούσαν μαζί με φυσικά ή μη φυσικά παιχνίδια και το πόσο τα παιδιά αναζητούσαν να μείνουν μακριά από τον ήλιο.

Μετά από την μετατροπή της συμβατικής παιδικής χαράς σε φυσικό περιβάλλον παιχνιδιού, τα παιδιά υπερδιπλασίασαν το χρόνο που αφιέρωναν στο παιχνίδι και στην ενασχόληση με τη φύση. Ταυτόχρονα εμπλέκονταν σε περισσότερες δραστηριότητες που βελτιώνουν την αεροβική άσκηση και τις κινήσεις που ενισχύει τα οστά και τους μυς. Οι κινητικές τους δεξιότητες βελτιώθηκαν καθώς τα παιδιά δεν επέλεγαν την καθιστική ζωή.

Οι φυσικοί χώροι παιχνιδιού είναι μια καλή εναλλακτική των συμβατικών παιδικών χαρών τόσο για μέσα στην κοινότητα όσο και για τους σχολικούς χώρους. Δεδομένου ότι προσφέρουν ένα πλήθος πλεονεκτημάτων στην πολύπλευρη ανάπτυξη του παιδιού μπορούν να βοηθήσουν και στην σχολική επίδοση και συμπεριφορά με το να βελτιώνουν την προσοχή τους, τη φαντασία τους, τις κοινωνικές, συναισθηματικές και κινητικές τους δεξιότητες. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παραβλέπεται πως για την κατασκευή δημόσιων παιδικών χαρών πρέπει να ακολουθείται η αντίστοιχη ελληνική νομοθεσία και να μην επιχειρείται η   αυθαίρετη κατασκευή.

Η Prescottαναφέρει ότι ακόμα και το νηπιαγωγείο παρέχει λιγότερα ερεθίσματα, είναι πιο απλό από ένα φυσικό περιβάλλον. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα ενός φυσικού χώρου για παιχνίδι είναι η μεγάλη ποικιλία, το ότι δεν είναι κατασκευασμένο από άνθρωπο και ότι μοιάζει άχρονο, σαν να μην επηρεάζεται δηλαδή από τις τάσεις τις εκάστοτε εποχής. Φαίνεται λοιπόν πως όλα τα δεδομένα καταδεικνύουν την αναγκαία επιστροφή στη φύση για την ολοκληρωμένη ανάπτυξη και εκπαίδευση του παιδιού, όταν μιλάμε βέβαια για την εκπαίδευση που δε στοχεύει στην συσσώρευση γνώσεων αλλά στην εκπαίδευση που κάνει το παιδί να σκέφτεται, να φαντάζεται, να ερευνά, να συνθέτει και να ασκεί κριτική.

Αφροδίτη Μιλοβιάνου

 

Bienenstock, A., (2010). Making the Case for Natural Playgrounds. Natural Playgrounds. http://www.naturalplaygrounds.ca/files/Bienenstock-article-Interaction-Spring2010Eng.pdf

Herrington, S., et al. (n.d.). 7 Cs. An informational guide to young children’s outdoor play spaces. Consortium for Health, Intervention, Learning and Development. http://www.wstcoast.org/playspaces/outsidecriteria/7Cs.pdf

Natural Learning Initiative (2012). Benefits of Connecting Children with Nature: Why Naturalize Outdoor Learning Environments. North Carolina State University. http://www.naturalearning.org/sites/default/files/Benefits%20of%20Connecting%20Children%20with%20Nature_InfoSheet.pdf

Hewes, J. (2011). Where do the Children Play? The Significance of Natural Environments. Presentation from the 2011 National Recreation Summit, Lake Louise.http://lin.ca/sites/default/files/attachments/Hewes2011.pdfGardens for Living. (2008). Children’s Natural Playgrounds. http://www.naturalplaygrounds.ca/files/Natural_Playgrounds_Advantages.pdf

Kate Blincoe.Risk is essential to childhood – as are scrapes, grazes, falls and panic. https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/oct/14/risk-essential-childhood-children-danger

Nicholson, S. (1971). How NOT to cheat children. The theory of loose parts. Landscape Architecture 62, 30-34.

Prescott, E. (1987). The Environment as Organizer of Intent in Child Care. In C.S. Weinstein & T.G. David (Eds), Space for Children, The Built Environment and Child Development, Plenum Press, New York, 73-88.

Fjùrtoft, I. (1999). The Natural Environment As a Playground for Children. The Impact of Out-Door Play Activities in Pre- Primary School Children. In: Proceedings of OMEP’s 22nd World Congress and 50thAnniversary on The Child’s Rights to Care, Play and Education, Copenhagen, 13-16

 

Frost, J.L., (1992). Play and Playscapes. Delmar Publishers, New York.

 

Moore, R.C. (1986). Childhood’s Domain: Play and Space in Child Development. Croom Helm, London.

Study: Natural Playgrounds More Beneficial to Children, Inspire More Play. Tennessee Today. http://tntoday.utk.edu/2012/10/11/study-natural-playgrounds-beneficial-children/

McGinn, D. (2013). How kids can reconnect with nature on the playground. The Globe and Mail. http://www.theglobeandmail.com/life/parenting/how-kids-can-reconnect-with-nature-on-the-playground/article5617282/

Moor, R., Cosco, N. (2007). What makes a park inclusive and universally designed? Chapter 7 in Open Space People Space. (Ward Thompson, C. and Travlou, P. Eds.), Taylor and Francis, London. http://www.naturalearning.org/sites/default/files/Moore_RandCosco_N_WhatMakesAParkInclusive.pdf

 

 

 

Advertisements