Ερβαρτιανή μέθοδος διδασκαλίας

herbart_2

Το Μάιο του 1776 γεννιέται στην Κάτω Σαξονία. Εξαιτίας ενός ατυχήματος σε πολύ μικρή ηλικία, αναγκάζεται να διδαχθεί τις πρώτες τάξεις του σχολείου στο σπίτι από τη μητέρα του. Ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία και ιδιαίτερα με το γερμανικό ιδεαλισμό, θεμελίωσε την επιστήμη της αγωγής, και θεωρείται πατέρας του «ψυχολογισμού» στη φιλοσοφία. Όλα τα παραπάνω αφορούν τον Γιόχαν Φρίντριχ Χέρμπαρτ, από όπου πήρε το όνομά της και η ερβαρτιανή μέθοδος διδασκαλίας.

Τι αντιπροσωπεύει, όμως, η συγκεκριμένη παιδαγωγική μέθοδος; Ποια τα στοιχεία που την ξεχωρίζουν από άλλες πρακτικές και, τελικά, πόσο αποδοτική είναι σύμφωνα με τους ειδικούς της επιστήμης της παιδαγωγικής;

Αρχές του 19ου αιώνα ο Γερμανός φιλόσοφος ανέπτυξε τη μέθοδο διδασκαλίας που εκτυλίσσεται σε πέντε βήματα:

α)  προετοιμασία των μαθητών για να δεχθούν τη νέα γνώση (κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται κυρίως μέσω ανάκλησης παλαιότερης σχετικής γνώσης)

β) παρουσίαση και επεξήγηση του νέου αντικειμένου διδασκαλίας

γ) σύνδεση με τα προηγούμενα

δ) γενίκευση, συνόψιση και συμπεράσματα

ε) εφαρμογή της νέας γνώσης (πρακτική εξάσκηση στο καινούριο αντικείμενο μέσω της ενασχόλησης με πραγματικές προβληματικές καταστάσεις)

Βάση της παραπάνω μεθόδου αποτέλεσε η πεποίθηση του Χέρμπαρτ ότι η ψυχή του ανθρώπου δεν έχει ούτε γνώσεις, ούτε βούληση, ούτε συναισθήματα, αλλά μέσα του υπάρχουν παραστάσεις οι οποίες ποτέ δεν χάνονται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, ώστε να μπορέσει το άτομο με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού να αποκτήσει νέα γνώση. Κύριο στοιχείο της συγκεκριμένης πρακτικής είναι η ενασχόληση με τη διαμόρφωση ηθικού χαρακτήρα του μαθητή, πράγμα που αποτελεί βασική μέριμνα του εκπαιδευτικού.

Πώς αντιδρά σήμερα η σύγχρονη εκπαιδευτική κοινότητα στο σύστημα που συνέλαβε ο Χέρμπαρτ για τη διδασκαλία;

Αρχικά, το πρόβλημα που εντοπίζεται στην ερβαρτιανή μέθοδο διδασκαλίας είναι ότι αποτελεί δασκαλοκεντρικό παιδαγωγικό μοντέλο. Με άλλα λόγια, το αντικείμενο της μάθησης, ο τρόπος παρουσίασης, εμπέδωσης και πρακτικής εφαρμογής του εξαρτώνται αποκλειστικά από τον εκπαιδευτικό και δεν παρέχεται περιθώριο αυτενέργειας στο μαθητή. Επιπλέον, η σύγχρονη ψυχολογία έχει καταλήξει πως πρωταρχικό στοιχείο της ψυχολογίας δεν είναι οι παραστάσεις, όπως υποστήριξε ο Χέρμπαρτ, αλλά το σύνολο στοιχείων που συνθέτουν τον ψυχισμό του ατόμου. Ένα ακόμα στοιχείο που καθιστά ατελές το μοντέλο του Χέρμπαρτ, σύμφωνα πάντα με τους επιστήμονες της παιδαγωγικής, αποτελεί η μονομερής ανάπτυξη του ατόμου, καθώς όπως αναφέρθηκε ήδη, πρωταρχικός ρόλος του εκπαιδευτικού είναι η ηθικοποίηση του ατόμου, ενώ πλέον είναι γνωστό πως ο εκπαιδευτικός πρέπει να στοχεύει εξίσου στην ψυχική όσο και σωματική ανάπτυξη του ατόμου.

 Τέλος, οι επικριτές του ερβαρτιανού συστήματος το καταδικάζουν ως μη δημοκρατικό σύστημα διδασκαλίας. Συγκεκριμένα, αναφέρεται πως δεν προάγει τις δημοκρατικές διαδικασίες και σχέσεις στη σχολική τάξη, δεν ευνοεί τη διαδικασία κλίματος συνεργασίας και αγάπης μεταξύ των μαθητών, ενώ αντίθετα αναπτύσσονται ατομικιστικές και ανταγωνιστικές συμπεριφορές. Εδώ αξίζει να αναφερθεί πως το θετικό που αναγνωρίζεται στη συγκεκριμένη μέθοδο είναι η ευκολία με την οποία μπορούν τα πέντε βήματα να εφαρμοστούν σε όλα τα σχολικά μαθήματα και αυτό καθιστά εύκολο το σχεδιασμό και προγραμματισμό τους.

Συνοψίζοντας, η ερβαρτιανή μέθοδος διδασκαλίας αποτελεί ίσως ένα αναχρονιστικό παιδαγωγικό σύστημα που ναι μεν βοηθά το δάσκαλο στον προγραμματισμό του μαθήματος, αλλά ευνοεί την τυποποίηση και αγνοεί το συναίσθημα. Στον αντίποδα της μεθόδου αυτής συναντάμε συστήματα όπως τη βιωματική μέθοδο και την ομαδοσυνεργατική, πρακτικές που είναι πολύ δημοφιλείς στα σύγχρονα σχολεία και ιδιαίτερα αποτελεσματικές.

Ειρήνη Μαρκιανού

 

Πηγές:

http://telemath.gr/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=62:2014-02-27-09-42-10&catid=35&Itemid=126

file:///C:/Users/Home/Downloads/%C3%8E%C2%A3%C3%8E%C2%B7%C3%8E%C2%BC%C3%8E%C2%B5%C3%8E%C2%B9%C3%8F-%C3%8F-%C3%8E%C2%B5%C3%8E%C2%B9%C3%8F-%20%20%C3%8E-%C3%8E%C2%B9%C3%8E%C2%B4%C3%8E%C2%B1%C3%8E%C2%BA%C3%8F-%C3%8E%C2%B9%C3%8E%C2%BA%C3%8E%C2%AE%20%C3%8E-%C3%8E%C2%B5%C3%8E%C2%B8%C3%8E%C2%BF%C3%8E%C2%B4%C3%8E%C2%BF%C3%8E%C2%BB%C3%8E%C2%BF%C3%8E%C2%B3%C3%8E%C2%AF%C3%8E%C2%B1%20%C3%8E%C2%BA%C3%8E%C2%B1%C3%8E%C2%B9%20%C3%8E%C2%A0%C3%8F-%C3%8E%C2%AC%C3%8E%C2%BE%C3%8E%C2%B7%201.pdf

http://www.unipi.gr/faculty/dghinis/ts/diaf14.pdf

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B9%CF%8C%CF%87%CE%B1%CE%BD_%CE%A6%CF%81%CE%AF%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%B9%CF%87_%CE%A7%CE%AD%CF%81%CE%BC%CF%80%CE%B1%CF%81%CF%84

 

 

 

 

Advertisements