Ας γνωρίσουμε το θέατρο Νο


Στο άκουσμα του συνδυασμού λέξεων Θέατρο Νο, υποθέτει κανείς πως πρόκειται για κάποιο αντι-θέατρο, κάποια αντισυμβατική μορφή θεάτρου που σκοπό έχει να ανατρέψει τα θεατρικά δεδομένα, να καινοτομήσει, και άλλα παρόμοια. Στην πραγματικότητα, η λέξη Νο εδώ ουδεμία σχέση έχει με την ξένη λέξη No, και μάλιστα στα αγγλικά, προφανώς για αποσαφήνιση και αποφυγή παρεξηγήσεων, γράφεται Noh.

Τί είναι όμως αυτό το θέατρο με το παράξενο όνομα και γιατί παρουσιάζει ενδιαφέρον;

Η παράδοση του Ιαπωνικού θεάτρου Noh, ξεκινά τον 14ο αιώνα, όμως στην πραγματικότητα προϋπήρχε με κάπως διαφορετική μορφή στην Κίνα. Πριν από 650 χρόνια λοιπόν, μεταφέρθηκε στην Ιαπωνία, η δομή και τα θέματά του αναμείχθηκαν με την τοπική παράδοση και τις τελετουργίες του λαού και δημιούργησαν αυτό που τελικά παρουσιάζεται ως και σήμερα σαν θέατρο Νο σε απλά ελληνικά. Υπολογίζεται ότι σήμερα υπάρχουν περίπου 250 έργα θεάτρου Νο.

Σε τί διαφέρει όμως μια τέτοια παράσταση από θεατρικές παραστάσεις δυτικού τύπου;

Αρχικά, στις παραστάσεις του Θεάτρου Νο συμμετέχουν αποκλειστικά άνδρες ερμηνευτές, όπως και στις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες. Υπάρχουν πάντα συγκεκριμένοι ρόλοι και χαρακτήρες οι οποίοι φέρουν περίεργα για εμάς ονόματα, είναι όμως εντυπωσιακά λειτουργικοί. Παράδειγμα, έχουμε βασικούς ρόλους που συνοδεύονται πάντα από τους βοηθητικούς χαρακτήρες τους. Πιο συγκεκριμένα, έχουμε τον shite (βασικό) και τον tsure (τον αντίστοιχο βοηθητικό) οι οποίοι είναι πάντα ρόλοι άυλοι δηλαδή θεών ή φαντασμάτων. Σε αντιδιαστολή με τους δυο προαναφερθέντες, έχουμε τους tsure και wakitsure, βασικό και βοηθητικό αντίστοιχα, ρόλους που υποδύονται πάντα χαρακτήρες με σάρκα και οστά. Εκτός όμως από τη βασική ομάδα ηθοποιών που έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο, έχουμε και μια ολόκληρη ομάδα συντελεστών που με τη σειρά τους προσθέτουν το δικό τους σημαντικό κομμάτι στην εκτέλεση μιας παράστασης Νο. Έχουμε τους kouken που ντύνουν τους ηθοποιούς, αλλά και τους αντικαθιστούν όποτε χρειαστεί, έχουμε τους Jiutai, με ρόλο αντίστοιχο αυτού  του χορού στην αρχαία τραγωδία, αλλά και τους μουσικούς, με πνευστά και κρουστά όργανα, hayashi.


Πρακτικά, υπάρχουν χωροταξικές διαφορές μεταξύ Νο και συμβατικού θεάτρου;

Στο θέατρο Νο δεν θα δείτε φαντασμαγορικά σκηνικά και εναλλαγές φωτισμού, ούτε εντυπωσιακά ανάλαφρα χορευτικά. Η σκηνή είναι πάντα πολύ συγκεκριμένη, ξύλινη, ανοιχτή σε τρεις μεριές, στο βάθος κλειστή με απεικόνιση ενός πεύκου. Ο φωτισμός παραμένει σταθερός και η εκφορά του λόγου από τους ηθοποιούς γίνεται με τρόπο αυστηρό και μονότονο, πράγμα αναμενόμενο αναλογιζόμενοι πως οι ρίζες του θεάτρου αυτού βρίσκονται στη θρησκευτική παράδοση και τελετουργία. Ο ηθοποιός βασίζει επομένως την ερμηνεία του στα βαριά εντυπωσιακά κοστούμια από μετάξι, στα αντικείμενα που παρουσιάζει στη σκηνή (βεντάλια που διπλώνει και υποδηλώνει ποικίλα αντικείμενα) και στο συναίσθημα που εκφράζει κρυμμένος πίσω από τη μάσκα του, κυρίως με τη γλώσσα του σώματος.

Ακούγεται οικείο; 

Μα βέβαια! Το θέατρο Νο παρουσιάζει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με την αρχαία ελληνική τραγωδία. Αποκλειστικά άνδρες ηθοποιοί, μάσκες, ρίζες στη θρησκευτική παράδοση, παρουσία χορού, όλα αυτά μας είναι ήδη γνώριμα εδώ και αιώνες. Με τη διαφορά πως στην Ιαπωνία η παράδοση αυτή διατηρήθηκε με στόχο όχι την καινοτομία, αλλά την τελειοποίηση. Ο σημαντικός ηθοποιός του Νο, Ροκούρο Γκένσο Ουμεγουάκα, σε παλαιότερη συνέντευξή του δήλωσε πως το Νο είναι ακόμα δημοφιλές στο νεανικό κοινό και πως το κράτος στηρίζει οικονομικά την εκπαίδευση της νεολαίας στο συγκεκριμένο είδος θεάτρου.

Κλείνοντας, πολύ ενδιαφέρουσα είναι η παρατήρηση ενός ακόμα ηθοποιού που υπηρετεί το Νο, του Jiici Asami, πως ο θεατής καλείται να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του για να ερμηνεύσει την παράσταση, κάτι που στο δυτικού τύπου θέατρο σπάνια γίνεται, αφού πολύ συχνά την παράσταση κλέβουν κυριολεκτικά τα σκηνικά, ο φωτισμός και τα μπαλέτα. Περισσότερα φρου φρου κι αρώματα λοιπόν; Περισσότερη εσωτερική αναζήτηση και φαντασία; Μήπως και τα δύο χρειάζονται; Αυτό ας το κρίνει ο αναγνώστης και θεατής.

Ειρήνη Μαρκιανού

Πηγές:

https://en.wikipedia.org/wiki/Noh#Stage

http://www.lifo.gr/mag/features/2154

The basic knowledge to enjoy Noh- youtube.com

 

Advertisements