ΕΝΑ ΦΕΣΤΙΒΑΛ, 57 ΧΡΟΝΙΑ (ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ)

στις

download-1

Σωτήριον έτος, 1995. 36ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Σε μία κίνηση που στόχο είχε να σώσει τα προσχήματα ενός Φεστιβάλ που είχε δεχτεί πανταχόθεν κριτική για τον ελιτίστικο τρόπο αντιμετώπισης ταινιών, θεατών, και καλλιτεχνών, η Αλίκη Βουγιουκλάκη εκλήθη να δώσει το βραβείο του Α’ Γυναικείου Ρόλου. Για την ιστορία, το βραβείο είχε πάρει η Δήμητρα Χατούπη για τον ρόλο της στο «Η ζωή ενάμιση χιλιάρικο». Ανεβαίνοντας στην σκηνή, οι γνωστοί άγνωστοι του εξώστη, την γιουχάρουν. Η Αλίκη δεν αγανακτεί καθόλου, αλλά αντίθετα γουστάρει. Χαμογελά και απαντά: «Διασκεδάζω με εσάς. Γιατί με εμένα ονειρευτήκατε τόσα χρόνια, και εσείς είστε ακόμα στον εξώστη!».

hqdefault

Σωτήριον έτος, 1996. Η ταινία του Χάρη Παπαδόπουλου «Προς την Ελευθερία», κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ. Στην ταινία παίζει λαός: Ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Μαίρη Χρονοπούλου, ο Απόστολος Γκλέτσος, η Δέσποινα Μπεμπεδέλη, ο Στράτος Τζώρτζογλου, ο Άλκης Κούρκουλος. Η ταινία αρέσει, και όταν το λένε στον Δημήτρη Παπαμιχαήλ ρωτά: «Άρεσε, ε; Μου λέτε αλήθεια;». Όταν τον επιβεβαίωσαν πως όντως έγινε έτσι, γύρισε και είπε: «Ωραία! Βραβεία μην περιμένουμε λοιπόν…»

Διάλεξα επίτηδες αυτά τα δύο στιγμιότυπα για να δείξω την αντιμετώπιση που είχαν ανέκαθεν οι δύο μεγαλύτεροι σταρ που έβγαλε αυτή η χώρα, ή για να είμαστε πιο σωστοί, η μεγαλύτερη σταρ, και ίσως ο μεγαλύτερος ηθοποιός που έγινε σταρ, από ένα Φεστιβάλ το οποίο θα πρέπει να το διαχωρίσουμε σε τέσσερις εποχές. Σαν τον Βιβάλντι: Την εποχή των παραγωγών, με τον Φίνο και τον Τζέιμς Πάρις να είναι οι αρχηγοί, την εποχή των αντιφεστιβάλ και την μεταγενέστερή της, όπου κουμάντο έκαναν οι μικροί στο δέμας καλλιτέχνες που δυσυτχώς επέβαλλαν την δική τους μικρόνοοη άποψη για τον κινηματογράφο. Μετά ήρθαν οι εποχές των άκρων: Από τον άκρατο Αγγελοπουλισμό, στη δόξα και στο στυλ των γκλάμορους. Αυτήν την περίοδο βαδίζουμε στην πέμπτη εποχή, όπου ένας άνθρωπος γνώστης και λάτρης του Σινεμά, ο Ορέστης Ανδρεαδάκης, προσπαθεί να κάνει το Φεστιβάλ περισσότερο ενεργό. Εγώ προσωπικά τον πιστεύω. Και του εύχομαι τα καλύτερα.

Πάμε λοιπόν να πούμε την ιστορία του Φεστιβάλ. Της «Εβδομάδας Ελληνικού Κινηματογράφου» για να μαστε πιο σωστή. Που ξεκίνησε το 1960, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και την «Μανταλένα» ,του Ντίνου Δημόπουλου να κυριαρχεί. Μάλιστα τότε η Εβδομάδα γινόταν Σεπτέμβρη, στο Ολύμπιον, και αργότερα είχε και ξένες συμμετοχές. Όχι γιατί κάποιοι θέλουν να μας πείσουν πως μόνο επί Μισέλ Δημόπουλου και επί ατέρμονης ρετροσπεκτίβας στο έργο του Αγγελόπουλου, και όταν κόλλησε η ταμπέλα «Διεθνές», το Φεστιβάλ άνοιξε τα φτερά του. Αηδίες και σάχλες…

Στο Φεστιβάλ τότε, επιλέγονταν και προβάλλονταν ντοκιμαντέρ, μικρού μήκους ταινίες, ακόμα και εργάκια κινουμένων σχεδίων. Ο Θόδωρος Μαραγκός ήταν συχνός επισκέπτης του Φεστιβάλ με καρτούν! Σε ποιον να το πούμε, και ποιος να το πιστέψει, πως στην Ελλάδα συνέβαιναν και τέτοια πράγματα, που ούτε τα έχουμε πάρει χαμπάρι σήμερα.

download-2

( Στην φωτογραφία: Ο Φιλοποίμην Φίνος με την Αλίκη.)

Αντιδράσεις στο Φεστιβάλ είχαμε ανέκαθεν, δόξα να χει ο Θεός και ο Γιαραμπής μαζί. Και μπορεί οι αντιδράσεις των παραγωγών ( κυρίως του Φίνου και του Κλέαρχου Κονιτσιώτη) να είχαν να κάνουν αποκλειστικά με θέμα μάρκετινγκ και προώθησης ταινιών, γι αυτό και ας πούμε η «Στεφανία»του Γιάννη Δαλιανίδη είχε προβληθεί εκτός συναγωνισμού στο Φεστιβάλ επειδή είχε κάνει πρεμιέρα την ίδια βδομάδα στην Αθήνα, αλλά οι πρώτες σοβαρές αντιδράσεις ήρθαν με την προβολή της ταινίας «Το Μπλόκο», του Αδώνιδος Κύρου. Η ιστορία της συνεργασίας των κουκουλουφόρων με τους Ναζί στο μπλόκο της Κοκκινιάς, ένα θέμα με το οποίο ελάχιστοι είχαν και έχουν δυστυχώς ασχοληθεί, έφερε αντιδράσεις ( σώωωωωωωωπα…!) από τους Αριστερούς, κάτι που έγινε και αρκετά χρόνια αργότερα, εκτός Φεστιβάλ, όταν προβλήθηκε στις αίθουσες η «Ελένη» του Πίτερ Γέιτς, με την Κέιτ Νέλλιγκαν και τον Τζον Μάλκοβιτς, μια ταινία που εξιστορούσε την δολοφονία της Ελένης Γκατζογιάννη και της γυναικαδελφής της Αλέξως, από τους κομμουνιστοσυμμορίτες. Η συγκεκριμένη ταινία πρόλαβε να προβληθεί δύο βράδια όλα κι όλα, και με παράκληση του Χαρίλαου Φλωράκη προς τον Ανδρέα Παπανδρέου, το ΠΑΣΟΚ απαγόρευσε την προβολή της.

hqdefault-1

Ξεφύγαμε όμως. Η περίοδος του Τζέιμς Πάρις (στην φωτογραφία) ήταν η πρώτη χαρακτηριστική εποχή του Φεστιβάλ. Λαμπρές πρεμιέρες, πολύς κόσμος, πολύς λαός να περιμένει απ’ έξω για να δει το «ΟΧΙ» του Ντίμη Δαδήρα, την «Χαραυγή της νίκης» του ίδιου, τους «Ξεχασμένους ήρωες» του Νίκου Γαρδέλη, που είχε πάρει το μεγάλο βραβείο το 1966, τα «Σύνορα της προδοσίας» πάλι του Ντίμη Δαδήρα, που πήρε 4 βραβεία το 1968. Εδώ να εξηγήσουμε κάτι. Ο Τζέιμς – Δημήτρης Παρασχάκης – Πάρις, ήταν κατά την δική μου γνώμη, λίγο πιο καπάτσος από τον Φίνο, ο οποίος κρατούσε μεν αποστάσεις από το καθεστώς τότε, και με διακριτικότητα συνεργαζόταν μαζί του, όπως για παράδειγμα στον «Παπαφλέσσα» του Ερρίκου Ανδρέου, με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Επίσης ήταν αρκετά διατεθειμένος, και το έκανε με επιτυχία είναι η αλήθεια αυτό, να πουλάει τις ταινίες στο εξωτερικό, συνεργαζόμενος και με τον Φίνο, που ήδη είχε κάνει το δικό του άνοιγμα, κυρίως σε τεχνικό επίπεδο. Τα μιούζικαλ ας πούμε του Δαλιανίδη, τα έστελνε για τεχνική έγχρωμη επεξεργασία στο Παρίσι. Γι αυτό και οι ταινίες του Φίνου είναι ακόμα και σήμερα τεχνικά άρτιες.

Φτάσαμε λοιπόν στο σημείο όπου το να κάνεις αντίσταση σήμαινε πως πήγαινες κόντρα στον Πάρις, στον Φίνο, στον Κονιτσιώτη, και στο Φεστιβάλ. Κόντρα στο Φεστιβάλ υπήρχε και νωρίτερα, ήδη από την δεύτερη χρονιά του. Όταν  προβλήθηκε η «Συνοικία το όνειρο» του Αλέκου Αλεξανδράκη, μια ταινία υπόδειγμα νεορεαλισμού, που έδειχνε τα ερείπια και φτωχόσπιτα του κέντρου της Αθήνας, και έγινε χαμός με πάνω από χίλια άτομα να παρακολουθούν την ταινία, που έπεσε θύμα της λογοκρισίας της εποχής, και στέρησε από τον Αλέκο Αλεξανδράκη, μια δεύτερη καριέρα, αυτή του σκηνοθέτη. Τότε ο Κώστας Φέρρης και ο Πάνος Παπακυριακόπουλος έδειξαν για διαμαρτυρία, τις μικρού μήκους ταινίες τους σε άλλο χώρο. Το πρώτο «Αντιφεστιβάλ»  ήταν έστω και ανεπίσημα γεγονός, θα έπρεπε όμως να φτάσουμε στα μέσα της δεκαετίας του ‘ 70 για να πάρει οριστική μορφή.

Όπως ακριβώς έγινε με την Ελληνική τηλεόραση, όταν το «Νησί» αποτέλεσε την πλέον άρτια ελληνική παραγωγή, και σημάδεψε με κρότο και ένταση το τέλος της ιδιιωτικής τηλεόρασης όπως το ξέρουμε, έτσι και η «Υπολοχαγός Νατάσα» του Νίκου Φώσκολου, με την Αλίκη και τον Δημήτρη μαζί, έκανε το περίφημο ρεκόρ εισπράξεων στην πρώτη προβολή της, ρεκόρ που κατέρριψαν αργότερα το «Safe Sex» των Ρέππα – Παπαθανασίου, η «Λούφα και Παραλλαγή: Σειρήνες στο Αιγαίο» του Νίκου Περράκη, και η «Πολίτικη Κουζίνα» του Τάσου Μπουλμέτη. Στο Φεστιβάλ η ταινία άκουσε τα «γιούχα » της από τους αριστερούς του β’ εξώστη, όπως το ίδιο έγινε και με το «Μια Γυναίκα στην Αντίσταση» του Κώστα Καραγιάννη, και με το «Ένας Γερμανός στα Καλάβρυτα», σε σενάριο Ιάκωβου Καμπανέλλη, με τον Άγγελο Αντωνόπουλο, την Τόνια Καζιάνη και τον Σπύρο Καλογήρου. Τότε ήταν η «Αναπαράσταση» του Θόδωρου Αγγελόπουλου, που έκανε αίσθηση, όπως και ο «Αστραπόγιαννος» της Φίνος Φιλμς, και του Νίκου Τζήμα, με τον Νίκο Κούρκουλο. Εκείνη η χρονιά, μιλάμε για το 1970, ήταν η πρώτη χρονιά όπου δεν υπήρχε ταινία του Τζέιμς Πάρις, και είχαμε τις πρώτες κόντρες αυτών που πάντα έμειναν στον εξώστη, με τους σκηνοθέτες και τους ηθοποιούς. Και θα επανέλθουμε με δεύτερο μέρος, για να δούμε τι έγινε στην δεκαετία του 1970, πως οι μικροί και ντεμέκ καλλιτέχνες κατόρθωσαν να κάνουν κουμάντο στο Φεστιβάλ και στο Σινεμά, καταρρακώνοντάς το, πως οι τρεις τέσσερις ικανοί κινηματογραφιστές, προσπαθούσαν να πείσουν τον κόσμο για την μαγεία του Σινεμά, για το VHS που έκανε ολοκληρωτική επέλαση στην δεκαετία του 1980, και πως φτάσαμε στο σήμερα.

Δ. Παπαδόπουλος

Υ.Γ. Πέρα από τις προσωπικές μνήμες και τις εξιστορήσεις, για την συνδρομή των παρόντων κειμένων, κρίνεται χρήσιμη η αναφορά στο filmfestival.gr και στα στοιχεία που παρέχει, με την βοήθεια των οποίων έγινε η καταγραφή. 

 

 

Advertisements