Μια ματιά στους Βαλκανικούς Πολέμους

στις

images

Είναι γεγονός πως μετά από τους Βαλκανικούς Πολέμους άλλαξε ο χάρτης της Βαλκανικής Χερσονήσου. Για άλλους προς το καλύτερο, για άλλους προς το χειρότερο. Ας ρίξουμε λοιπόν μια γρήγορη ματιά στους δύο αυτούς πολέμους, τις αιτίες και τα αποτελέσματά τους.

Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος

Μετά την εκδήλωση του κινήματος των Νεότουρκων το 1908 αυξήθηκε η εχθρότητα των Τούρκων απέναντι στους χριστιανικούς πληθυσμούς. Η επιθυμία των βαλκανικών κρατών μα αποτινάξουν από πάνω τους τον τούρκικο ζυγό τα οδήγησε το φθινόπωρο του 1912 στη σύμπραξη κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Ελλάδα, η Σερβία, η Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο αποφάσισαν να παραμερίσουν τις όποιες διαφορές τους και να συμμαχήσουν απέναντι στον κοινό τότε εχθρό τους. Αυτό φυσικά σε συνδυασμό και με τις επεκτατικές βλέψεις της Βαλκανικής Συμμαχίας.

Στις 25 Σεπτεμβρίου του 1912 κήρυξε πρώτο τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το Μαυροβούνιο. Ακολούθησαν η Σερβία και η Βουλγαρία στις 4 Οκτωβρίου και τελευταία μπήκε στον πόλεμο η Ελλάδα στις 5 Οκτωβρίου. Την επόμενη μέρα κιόλας η στρατιά της Θεσσαλίας κατέλαβε την Ελασσόνα και συνέχισε προς τα στενά του Σαρανταπόρου. Στις 9 Οκτωβρίου επιτέθηκαν στους Τούρκους, οι οποίοι υποχώρησαν προς την Κοζάνη. Τους καταδίωξαν και κατόρθωσαν να την καταλάβουν στις 11 Οκτωβρίου. Οι συνεχείς νίκες του ελληνικού στρατού έδωσαν ώθηση για να συνεχιστεί η επέλαση και να απελευθερωθεί το γρηγορότερο η Θεσσαλονίκη. Το σημαντικό για τον Ελευθέριο Βενιζέλο(πρωθυπουργό της Ελλάδος τότε) ήταν η Θεσσαλονίκη να απελευθερωθεί από Έλληνες και όχι να καταληφθεί από τους Βούλγαρους, οι οποίοι ήταν προ των πυλών της πόλης. Τελικά την 26η Οκτωβρίου απελευθερώθηκε και η Θεσσαλονίκη. Οι ελληνικές δυνάμεις απελευθέρωσαν διαδοχικά και άλλες πόλεις της Δυτικής Μακεδονίας και μετά από σκληρό αγώνα τα Ιωάννινα στις 21 Φεβρουαρίου του 1913.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πέρα από τα ελληνικά στρατεύματα μεγάλες επιτυχίες είχε και το ελληνικό ναυτικό, καθώς ήταν και η μόνη ναυτική δύναμη της Βαλκανικής Συμμαχίας. Απελευθέρωσε το ένα μετά το άλλο τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου και εξασφάλισε την κυριαρχία του στο Αιγαίο (Θωρηκτό Αβέρωφ, υποβρύχιο Δελφίν). Για πρώτη φορά επίσης εμφανίστηκε το ελληνικό αεροπορικό σμήνος, το οποίο έπληξε το ηθικό του αντιπάλου, παρόλο που τα αεροσκάφη ήταν λίγα.

Όσον αφορά τους Συμμάχους της Ελλάδας είχαν κι αυτοί τις επιτυχίες τους. Ο Σέρβικος στρατός με τη βοήθεια των Μαυροβούνιων είχε καταλάβει μεγάλος μέρος της ευρύτερης περιοχής των Σκοπίων μέχρι το Μοναστήρι. Οι Βούλγαροι είχαν καταλάβει σχεδόν όλη την Ανατολική Μακεδονία και μεγάλο μέρος της Θράκης.

Ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος έληξε επίσημα με την υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου στις 17 Μαΐου 1913. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ουσιαστικά διαλύθηκε και παραχωρήθηκαν στα συμμαχικά Βαλκανικά κράτη όλα τα εδάφη δυτικά της γραμμής Αίνου – Μηδείας. Ο Σουλτάνος παραιτήθηκε από τα κυριαρχικά του δικαιώματα στην Κρήτη και οι Μεγάλες Δυνάμεις θα καθόριζαν την τύχη των νησιών του Αιγαίου, της χερσονήσου του Άθω και της ανεξαρτησίας της Αλβανίας.

Είναι γεγονός ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν περίμενε μια Συμμαχία των Βαλκανικών κρατών εναντίον της, οπότε και αναγκάστηκε να διεξάγει πόλεμο εναντίον τεσσάρων κρατών. Αυτό σε συνδυασμό με το στάδιο αναδιοργάνωσης στο οποίο βρισκόταν τότε βοήθησε κατά ένα μέρος τις συμμαχικές χώρες να νικήσουν παρόλο που δεν είχαν κοινό σχέδιο διεξαγωγής των επιχειρήσεων.

Ωστόσο μετά τις νίκες και τη Συνθήκη του Λονδίνου (17 Μαΐου 1913) οι διαφορές της Βαλκανικής Συμμαχίας ήρθαν στο προσκήνιο. Ο κοινός εχθρός δεν υπήρχε πια κι έτσι το έδαφος ήταν πρόσφορο για να εμφανιστούν τα υπόλοιπα προβλήματα. Κάπως έτσι λοιπόν φτάνουμε στον Β’ Βαλκανικό Πόλεμο.

Β’ Βαλκανικός Πόλεμος

Οι πρώην σύμμαχοι βρίσκονται πλέον σε αναταραχή λόγω της διαφωνίας τους σχετικά με τη διανομή των καταληφθέντων εδαφών. Τον Μάιο του 1913 Ελλάδα και Σερβία υπέγραψαν αμυντική και στρατιωτική συμμαχία αμοιβαίας υποστήριξης σε περίπτωση πολέμου με τη Βουλγαρία ή την Τουρκία. Στις 16 Ιουνίου του 1913 η Βουλγαρία επιτέθηκε εναντίον της Σερβίας και της Ελλάδας. Ο λόγος ήταν η δυσαρέσκεια των Βούλγαρων από την ουσιαστική απώλεια της Μακεδονίας, η οποία αποτελούσε κεντρικό στόχο των αλυτρωτικών οραμάτων τους. Η ελληνική κυβέρνηση αντέδρασε αμέσως και έλαβε ομόφωνα απόφαση για την ανάληψη γενικής επίθεσης. Ταυτόχρονα και η Σερβία κήρυξε τον πόλεμο στη Βουλγαρία.

Η Ελλάδα με αρχηγό τον βασιλιά Κωνσταντίνο παρέταξε στη μάχη 119.000 άνδρες. Η Σερβία με αρχηγό τον βασιλιά Πέτρο 260.000 άνδρες, εκ των οποίων οι 12.000 ήταν η συνεισφορά του Μαυροβουνίου. Οι Βούλγαροι από την άλλη μεριά ήταν 576.000 με αρχηγό τον βασιλιά Φερδινάνδο.

Αυτός ο πόλεμος κράτησε περίπου ένα μήνα, ήταν όμως πολύ πιο άγριος και αιματηρός σε σχέση με τον προηγούμενο. Στρατηγικής σημασίας ήταν η νίκη του ελληνικού στρατεύματος στη μάχη του Κιλκίς-Λαχανά (19-21 Ιουνίου 1913), παρόλο που οι απώλειες μας ανήλθαν σε 8.828 νεκρούς και τραυματίες. Οι Βούλγαροι έχασαν έτσι την πρωτοβουλία κινήσεων και υποχώρησαν προς τις Σέρρες, όπου και διέπραξαν θηριωδίες κατά των ελληνικών πληθυσμών (όχι μόνο εκεί δυστυχώς αλλά και στη Νιγρίτα και το Δοξάτο). Οι μάχες κατά των βουλγαρικών στρατευμάτων συνεχίστηκαν στη Δοϊράνη, τη Στρώμνιτσα και  το Ντεμίρ Χισάρ (το σημερινό Σιδηρόκαστρο) και οι Έλληνες κατόρθωσαν να καταλάβουν τις Σέρρες και τη Δράμα. Συνεχίζοντας κατέλαβαν μετά τη μάχη της Άνω Τζουμαγιάς  την Ξάνθη και την Κομοτηνή. Το Ελληνικό ναυτικό βοήθησε με τη σειρά του καταλαμβάνοντας την Καβάλα και την Αλεξανδρούπολη.

Οι Σέρβοι αντιμετώπισαν τους Βούλγαρους σε μια σειρά μαχών, με πιο σημαντική τη μάχη της Μπρεγκαλνίτσα (17-26 Ιουνίου 1913). Τους απώθησαν προς τα ανατολικά εκεί που ήταν τα παλιά τους σύνορα. Η Ρουμανία και η Τουρκία εκμεταλλευόμενες τα γεγονότα κηρύσσουν τον πόλεμο στη Βουλγαρία. Η πρώτη στις 27 Ιουνίου 1913 καταλαμβάνει χωρίς αντίσταση τη Νότια Δοβρουτσά και η δεύτερη την Αδριανούπολη στις 9 Ιουλίου 1913.

Στις 18 Ιουλίου 1913 ο βασιλιάς Φερδινάνδος ζήτησε και πέτυχε ανακωχή με την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων. Στις 28 Ιουλίου υπογράφηκε η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, με την οποία τυπικά έληξε ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος. Σύμφωνα με την συνθήκη αυτή τα ελληνικά σύνορα επεκτάθηκαν μέχρι τον Νέστο, η Βουλγαρία διατήρησε το Μελένικο και το Νευροκόπι στη Μακεδονία και τη Δυτική Θράκη μέχρι το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης (για μικρό χρονικό διάστημα) και τα Σερβοβουλγαρικά σύνορα καθορίζονται στη γραμμή του Άνω Αξιού.

Με τους Βαλκανικούς Πολέμους η Ελλάδα διπλασιάστηκε σε έκταση και πληθυσμό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να προστεθούν στην ελληνική επικράτεια νέα, εύρωστα οικονομικά κέντρα και πλούσια εδάφη, με νέες καλλιέργειες και να αλλάξει η κοινωνική δομή του κράτους. Υπήρχαν ευνοϊκοί όροι για την διεύρυνση της εσωτερικής αγοράς και την βιομηχανική ανάπτυξη και παραγωγή. Υπήρχαν όμως και προβλήματα με την αφομοίωση των νέων εδαφών και των άλλων εθνοτήτων.

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους διαμορφώθηκε μια νέα κατάσταση στα Βαλκάνια. Κανείς δεν ήταν πλήρως ικανοποιημένος με τα νέα σύνορα και επικρατούσαν συναισθήματα μίσους, φόβου και καχυποψίας μεταξύ των Βαλκανικών λαών. Με αυτά τα κατάλοιπα λοιπόν καθορίστηκε η πολιτική τους μέχρι να ξεσπάσει έναν χρόνο μετά ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Ειρήνη Κεμερλή

http://greekworldhistory.blogspot.gr/2013/10/1912.html#more

http://www.tovima.gr/world/article/?aid=436891

http://home.arcor.de/ar2570306953/xatzipanag.htm

Εγκυκλοπαίδεια LAROUSSE

Advertisements